Audyt procesu w małej firmie — 7 kroków i karta obserwacji

Audyt procesu nie musi zaczynać się od tygodni spotkań ani zakupu nowego programu. W małej firmie możesz najpierw prześledzić jedno zwykłe zlecenie: od chwili, gdy ktoś je przyjmuje, do momentu, w którym praca jest zakończona. Poniżej pokazuję, jak to zrobić i jakie informacje zapisać, żeby później dało się podjąć konkretną decyzję.

Najpierw ustal, co właściwie chcesz sprawdzić

Słowo „proces” brzmi poważnie, ale na początek wystarczy jedno powtarzalne działanie: przygotowanie oferty, obsługa reklamacji, zakup materiałów albo realizacja zamówienia. Nie wybieraj od razu całej firmy. Im szerszy zakres, tym trudniej oddzielić rzeczywisty problem od ogólnego wrażenia, że „wszędzie jest chaos”.

Ustal dwa punkty: kiedy sprawa się zaczyna i po czym wiadomo, że została zakończona. Dla oferty początkiem może być kompletne zapytanie od klienta, a końcem jej wysłanie. Jeśli dla dwóch osób te granice są różne, późniejsze porównywanie czasów nie będzie uczciwe.

Audyt procesu krok po kroku — siedem prostych działań

  1. Wybierz jedną konkretną sprawę. Najlepiej zakończoną lub taką, której przebieg można odtworzyć z dokumentów. Zapisz jej początek, koniec i oczekiwany rezultat.
  2. Wypisz rzeczywiste etapy. Nie kopiuj automatycznie procedury. Sprawdź wiadomości, arkusze i przekazania pracy. Zapisz, co wydarzyło się naprawdę, nawet jeśli kolejność odbiegała od planu.
  3. Przypisz odpowiedzialność. Przy każdym etapie wpisz, kto wykonuje pracę, a kto zatwierdza decyzję. „Dział handlowy” albo „wszyscy” to często zbyt mało, gdy sprawa się zatrzyma.
  4. Oddziel pracę od oczekiwania. Zaznacz czas wykonywania zadania oraz czas, przez który sprawa czekała na materiał, informację lub decyzję. Wiele opóźnień powstaje pomiędzy czynnościami, a nie podczas ich wykonywania.
  5. Zapisz powroty i poprawki. Ile razy dokument wrócił do uzupełnienia? Czy zabrakło danych na wejściu? Czy coś zmieniło się po zatwierdzeniu? Nie traktuj każdej poprawki jak błędu pracownika — przyczyna może tkwić wcześniej.
  6. Porównaj co najmniej kilka podobnych spraw. Jedno zlecenie pozwala odkryć pytania, ale nie dowodzi jeszcze, że problem występuje zawsze. Sprawdź, co się powtarza, a co było wyjątkiem.
  7. Wybierz jedną zmianę i sposób jej sprawdzenia. Ustal osobę odpowiedzialną, termin próby oraz prosty miernik, np. liczbę ponownych pytań, czas oczekiwania na decyzję albo udział zleceń zakończonych w terminie.

Karta obserwacji procesu — co zapisać w arkuszu?

Nie potrzebujesz skomplikowanego systemu. Możesz utworzyć prosty arkusz i nadać jego kolumnom poniższe nazwy. Jedna linia to jeden etap pojedynczego zlecenia; identyfikator zlecenia pozwoli później połączyć etapy.

Proponowane pola do samodzielnej karty obserwacji
PoleCo wpisujeszPo co?
Numer sprawyStały identyfikator zleceniaŁączy etapy tej samej realizacji
Etap i osobaNazwa czynności oraz odpowiedzialnyPokazuje kolejność i przekazania
Początek i koniecData i godzina, jeśli są dostępnePozwala sprawdzić czas etapu
OczekiwanieNa co sprawa czekała i od kiedyOddziela przestój od pracy
Powrót lub poprawkaCo trzeba było wykonać ponownieWskazuje możliwą przyczynę straty czasu
UwagaZmiana zakresu lub nietypowa sytuacjaChroni przed błędnym porównywaniem spraw

Jeżeli nie masz wiarygodnych godzin rozpoczęcia i zakończenia, nie dopisuj ich z pamięci. Oznacz brak danych. Lepiej mieć mniej informacji, którym można zaufać, niż dokładny wykres oparty na domysłach. W razie potrzeby zacznij zbierać dane od następnych zleceń.

Przykład: audyt procesu pakowania zamówień

Załóżmy, że niewielka firma chce sprawdzić, dlaczego przygotowanie przesyłek bywa opóźnione. To przykład fikcyjny, a nie wynik audytu klienta. Na początek ustalamy granice procesu: od przekazania skompletowanego zamówienia na stanowisko pakowania do oznaczenia paczki i przekazania jej do wysyłki.

W karcie obserwacji zapisujemy numer zamówienia, czas przekazania, rozpoczęcia i zakończenia pakowania, dostępność opakowań, poprawność etykiety oraz ewentualne powroty do wcześniejszych etapów. Oddzielnie odnotowujemy czas wykonywania pracy i oczekiwanie na brakujący materiał, dokument lub decyzję. Nie dopisujemy godzin, których nikt nie zarejestrował.

Po porównaniu kilku podobnych zamówień pytamy: czy opóźnia się samo pakowanie, czy raczej przekazanie kompletnego zlecenia? Czy powroty wynikają z błędnych danych adresowych, brakujących materiałów albo zmian w zamówieniu? Dopiero wtedy warto przetestować pojedynczą zmianę, np. sprawdzanie kompletności informacji przed przekazaniem do pakowania, a następnie zmierzyć, czy liczba powrotów rzeczywiście spadła.

Jak przełożyć obserwacje na decyzję?

Po zebraniu danych szukam nie tylko najdłuższego etapu, lecz także jego przyczyny. Sam fakt, że zatwierdzenie trwało długo, nie mówi jeszcze, czy winny był brak osoby decyzyjnej, niekompletne dane, czy uzasadniona zmiana zamówienia.

Do każdej powtarzającej się trudności dopisałbym cztery rzeczy: co się dzieje, skąd o tym wiemy, co zmieniamy i jak poznamy poprawę. Przykładowo: oferta regularnie wraca do uzupełnienia, ponieważ w zapytaniu brakuje wymiarów. Można przetestować krótką listę informacji wymaganych przed rozpoczęciem wyceny i później porównać liczbę powrotów. To przykład sposobu myślenia, a nie opis wyników konkretnego klienta.

Unikałbym też pułapki „zmierzmy wszystko”. Gdy zbieranie danych zajmuje więcej czasu niż rozwiązywanie problemu, zakres pomiaru prawdopodobnie jest za szeroki. Jak wybierać mierniki, opisuję w artykule KPI w małej firmie — od czego zacząć?.

Kiedy przyda się narzędzie, a kiedy wystarczy rozmowa?

Jeżeli problemem są niejasne odpowiedzialności, brak decyzji albo ustalenia rozsiane po wiadomościach, zacząłbym od wyjaśnienia zasad współpracy. Więcej piszę o tym w opracowaniu o obiegu informacji i odpowiedzialności.

Jeżeli masz już uporządkowany arkusz z datami i etapami zleceń, możesz wypróbować Process Intelligence do wstępnego przejrzenia czasu realizacji i przestojów. Wynik zawsze trzeba porównać z rzeczywistym przebiegiem pracy. Narzędzie nie rozstrzygnie samo, dlaczego ktoś czekał na decyzję.

Jeśli na podstawie kilku obserwacji nadal trudno wskazać pierwszy krok, zajrzyj do krótszego opracowania o porządkowaniu procesów w małej firmie. Pokazuję w nim, jak prześledzić jeden konkretny przypadek i wskazać miejsce, od którego warto zacząć zmiany.

Materiał edukacyjny. Przedstawione przykłady są ilustracyjne; nie są wynikami audytu konkretnego przedsiębiorstwa. Zakres analizy należy dostosować do rodzaju pracy i dostępnych danych.