Jak kontrolować koszty i rentowność projektów?

← Wszystkie opracowania

Zlecenie zostało wykonane na czas i klient nie ma zastrzeżeń. Dopiero przy rozliczeniu okazuje się, że projekt przyniósł znacznie mniej, niż zakładaliśmy. Żeby zrozumieć, dlaczego tak się stało, warto od początku śledzić nie tylko przychód, lecz także rzeczywiste koszty i to, ile jeszcze trzeba wydać przed zakończeniem prac.

Najpierw ustalmy, co naprawdę kosztuje projekt

Przychód nie jest zyskiem. Przy rozliczaniu projektu trzeba uwzględnić choćby pracę zespołu, materiały, usługi podwykonawców, transport czy licencje. Część kosztów ogólnych może być rozliczana osobno, zależnie od przyjętych zasad rachunkowych. Dlatego zanim zaczniemy porównywać rentowność zleceń, musimy ustalić, co dokładnie zaliczamy do ich kosztów.

Budżet rozpisałbym na kilka kategorii, na przykład robociznę, zakupy i materiały, usługi zewnętrzne, transport, pozostałe koszty bezpośrednie oraz rezerwę. Przy każdej pozycji warto widzieć kwotę planowaną, poniesioną i prognozowaną do końca projektu. Oddzielnie pokazywałbym koszty już poniesione, zobowiązania związane z zamówieniami i dokonane płatności. To różne informacje: jedne pomagają ocenić koszty projektu, inne pokazują, ile pieniędzy trzeba będzie jeszcze wypłacić.

Mała zmiana w zakresie też kosztuje

Klient prosi o dodatkową funkcję strony. Potrzebna jest kolejna wersja dokumentacji albo jeszcze jeden etap usługi. Każda z tych zmian może wydawać się drobiazgiem, dopóki nie policzymy czasu i pracy, które trzeba na nią przeznaczyć.

Dlatego przy zmianach zakresu zapisywałbym, czego dotyczą, kto je zatwierdził, jak wpływają na koszt i termin oraz czy klient został o nich poinformowany. Dzięki temu na koniec nie musimy zgadywać, skąd wzięła się różnica między planem a wynikiem.

Ile zostaje z 20 tysięcy?

Policzmy na uproszczonych, fikcyjnych danych. Wszystkie kwoty są netto. Projekt przynosi 20 000 zł przychodu, a koszty bezpośrednie miały wynieść 12 000 zł. Marża liczona wyłącznie na tych kosztach wynosi (20 000 − 12 000) / 20 000 × 100% = 40%. To nie jest końcowy zysk z projektu, ponieważ nie uwzględniliśmy tu wszystkich kosztów firmy ani podatków.

Jeśli koszty bezpośrednie wzrosną do 15 000 zł, marża liczona w ten sam sposób spadnie do 25%. Sama różnica nie mówi jeszcze, co poszło nie tak. Czy pierwotna wycena była zbyt optymistyczna? Czy rozszerzono zakres? A może opóźnienie lub droższy zakup podniosły koszt? Bez aktualnych danych nie odpowiemy na te pytania.

Kontrola kosztów nie powinna zaczynać się po zakończeniu pracy

Przed rozpoczęciem zlecenia ustalmy zakres, założenia i budżet. W trakcie porównujmy koszty rzeczywiste z planem, uwzględniajmy zatwierdzone zobowiązania oraz prognozę wydatków potrzebnych do zakończenia. Po zamknięciu projektu przyda się krótkie podsumowanie różnic, zwłaszcza tych, które powinny wpłynąć na wycenę następnego zlecenia.

Poprawnie policzona marża może dawać mylący obraz, jeśli firma nie uwzględnia czasu traconego na poprawki. O takich ukrytych kosztach piszę w osobnym artykule. Z kolei w opracowaniu o KPI w małej firmie pokazuję, jak dobrać wskaźniki do podejmowanych decyzji. Sposób rachunkowego rozliczania kosztów i podatków trzeba ustalić zgodnie z zasadami właściwymi dla danej firmy.

Materiał edukacyjny KOORT. Wszystkie dane liczbowe w przykładzie są hipotetyczne.